سفر نامه حاج ایاز خان شاکری

امتیاز 3.00 از 5 امتیاز 1 مشتری
(دیدگاه کاربر 1)
دسته:

تومان

در انبار موجود نمی باشد

مقایسه
موجود نیست

سفرنامه حاج ایاز خان شاکری قشقایی
نویسنده: پرویز شاکری
چاپ اول: ۱۳۸۸
تعداد صفحات:

اولین سفرنامه قشقایی
سفر به حج (مکه معظمه و مدینه منوره) و عتبات عالیات در واپسین روزهای سلطنت احمدشاه قاجار در سالهای ۱۳۴۰ و ۱۳۴۱ هجری قمری. زادروز سال ۱۲۸۷ قمری/ ۱۲۴۸ خورشیدی.
حاج اياز خان مدتی مشاور و صندوقدار ايلخان قشقایی(صولت‌الدوله) بوده است.
تبار و نسب
حاج ایازخان زاده ایل قشقایی است. تبار او به ایل شاملو برمی‌گردد. ایل شاملو در کنار سایر ایلات و طوایف از جمله تکه‌لو، استاجلو، قاجار، افشار، روملو و زنگنه، هسته مرکزی قوای قزلباش را تشکیل دادند. حاج ايازخان در زمان صدور شناسنامه (در سال ۱۳۱۲ خورشيدي) با توجه به اعتقادات ديني خود، نام خانوادگي «شاكري» به مفهوم شكرگزار بودن را برگزيده است.

حاج ایاز خان و صولت الدوله
اسماعیل خان صولت‌الدوله که مدتی در زمان ایلخانی‌گری عبداله خان ضرغام‌الدوله (برادر بزرگش)، با اقتدار به عنوان ایل‌بیگی در مسند قدرت بود، در سال ۱۳۲۴ قمری/ ۱۲۸۴ خورشیدی به عنوان ایلخانی انتخاب می‌شود. او به واسطه اعتماد و اطمینانی که به ایازخان دارد، او را به عنوان مشاور و معتمد خود برمی‌گزیند. ایاز خان به واسطه کِبَر سنّ نسبت به صولت‌الدوله، علاوه بر همراهی وی در امور دیوانی، گاه در امور خانوادگی او نیز ایفای نقش می‌کند. به عنوان نمونه، صولت‌الدوله طی نامه‌ای (احتمالاً) در سال ۱۳۰۳ خورشیدی هنگام راهی شدن به تهران حهت حضور در مجلس شورای ملی که به فرزندش ناصرخان نوشته،حاج ایازخان‌ را به عنوان وکیل و نماینده برای جلب رضایت فامیل و پیشگیری از دلخوری احتمالی در رابطه با ازدواج ناصرخان تعیین می‌کند.
حاج ایازخان، به نیابت از صولت الدوله، مدتی نیز سرپرستی حکومت بهبهان را داشته است. وی به مدت بیش از بیست سال (از دوره ایل‌بیگی شدن صولت الدوله قبل از سال ۱۳۲۰ قمری/ ۱۲۸۰ خورشیدی تا زمان آغاز سفر حج در سال ۱۳۴۰ قمری/۱۳۰۱ خورشیدی) در دستگاه ایلخانی، همواره دارای منصب و قدرت بوده است.

حاج ایاز خان و جنگ جهانی اول
ایازخان طی جنگ جهانی اول (در سال‌های ۱۳۳۳قمری/۱۲۹۳خورشیدی تا ۱۳۳۷قمری/ ۱۲۹۷خورشیدی)، در نبرد قشقایی‌ها علیه قوای استعمارگر انگلیس در خطه جنوب شرکت داشته است. در نبرد سال ۱۳۳۶قمری/ ۱۲۹۶خورشیدی، چند خانوار از جمله خانوار حاج ایاز خان توسط نیروهای حامی قوای بیگانه، به اسارت گرفته و اموال آنان غارت می‌شود که با رشادت و پایمردی قشقایی‌ها به سرعت نجات می‌یابند.

سفر و سفرنامه نویسی
حدود چهار سال پس از خاتمه جنگ جهانی اول، در سال ۱۳۴۱قمری/ ۱۳۰۱خورشیدی توفیق سفر حج و زیارت عتبات عالیات، نصیب حاج‌ایازخان می‌شود. او در این سفر با عبور از خلیج فارس، اقیانوس هند، دریای سرخ و شهرها و کشورهای مسیر، به سبک روزنامه‌ای، سفرنامه‌ای تدوین نموده که حائز ارزش تاریخی فراوانی است و اولین سفرنامه مکتوب و مستند در ایل قشقایی است. وی پس از بازگشت از این سفر، از خدمات دیوانی و دستگاه ایلخانی قشقایی کناره‌گیری می‌کند.

حاج ایازخان و اعتقادات دینی
حاج ایازخان پایبند به اعتقادات دینی بوده و با مراجع و روحانیون به نامِ روزگار خود مکاتبه و مراوده داشته و عکس‌ها و نامه‌هایی از اشخاصي چون آیت‌الله حاج شیخ عبدالکریم حائری بنیانگذار مدرسه فیضیه قم، از وی به یادگار مانده است.
حاج ایازخان باتوجه به باورهای دینی، در برگزاری مراسم مذهبی در ایل پیشگام بوده است. وی در تعمیر اماکن مذهبی نیز کوشا بوده است. علاوه بر تعمیر و احیای مسجد روستای ظفرآباد در جنوب‌شرقی شیراز، حاج ایازخان به موارد دیگری نیز همت گمارده که به بیان خود او در کتاب سفرنامه حاج ایاز خان قشقایی، تعمير بقعه سید تاج‌الدین محمد در شهر قیر از آن جمله است.

سالهای ابتدای حکومت پهلوی و اسکان اجباری
با توجه به مشکلات سیاسی در ایل قشقایی و شورش بزرگ این ایل در سال ۱۳۰۸، در سالهای ابتدای حکومت پهلوی، وی ناچار به دور شدن از ایل و تخته‌قاپوی اجباری در شهر سمیرم می‌شود.
وقایع این سفرنامه در اردیبهشت تا دیماه سال ۱۳۰۱ خورشیدی (رمضان ۱۳۴۰ تا جمادی‌الاول ۱۳۴۱ قمری) در واپسین سال‌های سلطنت احمد شاه قاجار و مدت کوتاهی پس از کودتای سوم اسفند رخ می‌دهد و نکات جالب توجهی را در دسترس محققان و علاقمندان به این دوره از تاریخ قرار می‌دهد.
مهمترین ویژگی «سفرنامه حاج ایازخان»، وابستگی آن به ایل قشقایی است. با عنایت به تعداد بسیار اندک کتب و متون قدیمی در ایل قشقایی، این کتاب را می توان اولین تصحیح متن و قدیمی‌ترین کتاب مستند در تاریخ و فرهنگ این ایل به شمار آورد.
حاج ایازخان، هنگام بازگشت از سفر عتبات عالیات، هنگام ورود به بوشهر، در کنار اسماعیل خان صولت‌الدوله قشقایی همراه با وزیرجنگ «رضاخان سردار سپه»، از احمدشاه قاجار که در حال بازگشت از سفر فرنگ بوده، استقبال می‌کند. او در نگارش این سفرنامه،صلابت و ارشدیت صولت‌الدوله را نسبت به سایر خوانین منطقه به وضوح مشخص نموده و همچنین با تشریح وضعیت موجود در مراسم استقبال از شاه قاجار و بیان شعارهای مردم بوشهر به هواخواهی از صولت‌الدوله ضعف دولت قاجار و توان نظامی قشقایی را نیز به تصویر کشیده است.
اجازه شروع سفر حج را از محضر آیت‌اله حاج سیدعبدالحسین لاری کسب نموده و حتی با یکدیگر قرار سفری مشترک به حج را می‌گذارند. در طول مسیر سفر، با سران و بزرگان نام‌آشنای منطقه در دوران مشروطه و جنگ جهانی اول از جمله: زائرخضرخان امیراسلام، شیخ‌حسین‌خان چاه‌کوتاهی سالار ‌اسلام، ناصردیوان معتمدکازرون، آصف‌الملک حاکم دشتی ‌و ‌دشتستان ‌و‌تنگستان، غضنفر‌السلطنه برازجانی و… دیدار می‌کند.
حاج ایازخان، با شریف‌حسین فرمانروای مکه و مدینه ملاقات می‌کند و او را به خاطر ناامنی راه شماتت کرده و درخواست تفنگ و فشنگ و استعداد می‌کند که خود به برقراری امنیت اقدام ‌نماید.
او با زیرکی خاص، به داخل خانه کعبه راه می‌یابد و شرح اجزای داخلی آن را به تفصیل در یادداشت‌های روزانه خود درج می‌کند.
او برای ادای فرایض دینی و ادای نماز جماعت در طول سفر، با تقبل هزینة یک نفر روحانی به‌نام حاج شیخ محمد تقی ملاباشی میمندی، وی را با خود همراه می‌سازد. حاج ایاز خان در این سفر، علاوه بر یک نفر خدمتکار به نام قدمعلی، با خود دو نفر مترجم به‌نام‌های حاج حبیب و حاج غلامرضا نیز از بوشهر به همراه می‌برد که به تعبیر خود او: «هم از هر دُوَل که آدم رسید جواب سئوال بکنند و هم به مهمانها پذیرائی کرده، چاهی، قلیان، ناهار و شامی بدهند که از من هم خواست خداوند خوش بگذرد».
او همچنین به نیابت پدر و مادرش، «نایب الزیاره» تعیین می‌کند. نیابت پدر را به حاج حبیب مترجم و نیابت مادر را به حاج قدمعلی می‌سپارد. بنابراین حاج ایازخان برای انجام سفر حج، گروهی شامل یک روحانی، دو مترجم و یک خدمتکار را با خود به همراه داشته است.
به سبب رتبه و مقام نگارنده، دریافتها و برخوردهای او از ارزش ویژه‌ای برخوردار است. حاج ایازخان با اراده‌ای قابل تحسین، تمامی وقایع سفر را با نکته‌سنجی خاص یادداشت نموده است. اطلاعاتی که نویسنده در مورد شهرها، شیوه زندگی مردم، اماکن مقدسه، و نرخ اجناس و خدمات کسب نموده، از هر جهت شایسته مطالعه و بذل توجه است. موارد بسیاری در این سفرنامه وجود دارد که برای تشریح و امکان مقایسه اوضاع اجتماعی، اقتصادی ایران و کشورهای همجوار مفید بوده و با توجه به مسیر سفر که چند کشور همجوار را در بر می‌گیرد،
از ارزش پژوهشی فراوانی برخوردار است.
– حضور و استقرار گروهی از چادرنشینان قشقایی در زمان این سفر در منطقه «سماوه» عراق در شرق نجف
– استیلای بیگانگان و رسومات حاکم بر امور گمرکی ازجمله شرح صدور اجازه خروج از کشور (پاس کردن) برای حجاج در گمرک بوشهر توسط حکیم وولس فرنگی
– حمل‌ و نقل گیاه «اسطوخودوس» از کوه‌های مکه معظمه به بنادر ایران
– شرح پوشش کعبه (پیراهن کعبه) و همچنین شرح داخل کعبه معظمه
– شرح دقیق اماکن متبرکه و نحوه اجرای مراسم مذهبی و…
در دوران قاجار، بسیاری از سفرنامه‌نویسان مأمورانی از جانب سلاطین بوده‌اند. به همین دلیل متن سفرنامه‌ها عمدتاً برای خواص نوشته می‌شده و معمولاً کمتر توجهی به عامه مردم شده است. حاج ایازخان، به خواست و اراده خود، سفر نموده و سفرنامه نگاشته است.
حاج ایاز خان در زمستان سال ۱۳۱۸خورشیدی (۱۳۵۸ قمری) در املاکش در سمیرم، وفات یافت. آرامگاه او در امامزاده‌ای در داخل شهر سمیرم واقع است.

بر اساس 1 دیدگاه

3.0 امتیاز نهایی
0
0
1
0
0

1 دیدگاه برای سفر نامه حاج ایاز خان شاکری

  1. نمره 3 از 5
    0 0

    لطفا کتاب سفرنامه حاج ایازرابرای فروش بگذریدمعرفی بدون داشتن کتاب چه فایده دره

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *