حساب کاربری

لطفا از حروف a-z,A-Z,0-9 استفاده نمایید - حداقل 5 کاراکتر

حداقل 8 کاراکتر

موسیقی در ایل قشقایی


 

….موسیقی در ایل قشقایی…..

پایه موسیقی ملی در ایران از زمان ساسانیان ریخته شد و اختراع دستگاه های موسیقی ایرانی را به “بارید”هنرمند معروف ایران در زمان ساسانیان نسبت می دهند.
و همکار هنرمند او نکیسا تکمیل کننده ی آن بود.
در موزه ایران باستان در تهران و موزه ی لوور در بخش تاریخ ایلام به مجسمه های کوچک نوازندگانی با پیشینه ی دو هزار سال پیش برمی خوریم که همچون عاشیقان ترک ، سر پا ایستاده و ساز خود را بر سینه نگاه داشته اند.
همانند چنین نوازندگانی را می توان در میان ترکان امروزی پیدا کرد که سرنخی از پیشینه ی هنر موسیقی عاشیقی به دست می دهد.
عاشیقان موسیقی ، همچون راویانِ دردها،قهرمانی ها و داستان های مردم و گاه در نقش ریش سفیدان و خردمندان از قداست و احترام ویژه ایی در میان مردمان ترک زبان برخوردار بوده اند.
این احترام را می توان در داستان هایی چون اصلی وکرم،محمودو نگار ،کوراغلو و عاشیق غریب و… دید
که نقش اصلی از ان عاشیقان است.عاشیق یک نوازنده معمولی نیست،عاشیق پیشینه و حافظه یک قوم است،و عموما عاشیق های ایران در میان اقوام قوم ترک زبان هستند.
صفی الدین اورموی (سده ی قرن سیزدهم میلادی) و عبدالقادر مراغه ایی (چهارم میلادی) دو موسیقی دان بزرگ ترک زبان در اذربایجان بودند با شهرت جهانی ،؛که در پی ریزی اصول علمی موسیقی نقش عمده ایی داشتند.
ودر قشقایی نیز عاشیق هایی چون عاشیق یحیی وعاشیق سلیمان وعاشیق ابراهیم وعاشیق داوود و عاشیق هادی و عاشیق اسمعیل و…را میتوان نام برد.
موسیقی ترکی با انواع متفاوت خود شامل ماهنی ها(موسیقی فولکور)،موسیقی عاشیق ،موسیقی مقامی(ردیفی)،موسیقی کلاسیک،موسیقی ایلی-و روستایی
(شامل موسیقی قشقایی،شمال خراسان)و اکنون که به تازگی پاپ و جاز نیز از تنوع و وسعت بی نظیری در میان همه ی اقوام ، به ویژه درمیان ترک زبانان برخوردار است.
در اذربایجان از اوایل سده ی بیستم فعالیت های باارزش و زیادی در راستای تئوریزه کردن و مدرن سازی موسیقی ترکی انجام شدکه به خلق
اپراها،باله ها،سمفونی های مدرن ترکی(نظیر اپرای لیلی و مجنون،کوراغلو،نادرشاه)برای نخستین بار در اسیا انجامیدکه از شهرت جهانی برخوردار اند.
افشار،دشتی ،گرایلی،از نغمات اذربایجانی بعضی در دستگاه شور نواخته می شودو از مهم ترین نغمات اذربایجانی می توان به “جامه دران””شاه ختایی”را نام بردکه هردو در ایل ترک قشقایی خوانده می شوند.
و از گوشه های بیات ترک(فیلی)است که با اشعار بابا طاهر خوانده می شود.
دیگر از گوشه های شور که در ایلات دیده می شود
”قراچه و گرایلی”است.
بنابراین مبنای موسیقی ایرانی در ایلات و به خصوص قشقایی ها دستگاه شور بوده است.
موسیقی که در میان مردم ایل قشقایی مورد توجه است افزون بر نی که عمومی است ،ساز و کرنا می باشد . که عموما در قالب ارکستری دونفره اجرا میشود. واز جذابیت خاصی برخورداراست .که از آهنگهای معروف در این نوع اجرا که به موسیقی چنگی ها در مقابل موسیقی عاشیقی قراردارد، آهنگهای هلی وجنگ نامه وسحر اوازی است.واز نوازندگان بنام ان استاد گنجی واستاد فیلی واستاد ابراهیم ودر میان دره شوری ها نیز استاد اردشیر از شهرت برخوردار بودند.
همچنین کمانچه و ویولن نیز توسط نوازندگان چیره دست و خوش ذوق ایل نواخته می شود و گروه عاشیقان ،اهنگ هایی را برای مردم قشقایی زنده نگاه میدارند.اهنگ های مورد علاقه قشقایی ها ،گرایلی ،باش گرایلی ،خسروصمصام،جنگ نامه،هلی،اهنگ برنج کوبی،( دیگی دئیمه) اصلی وکرم، همراه نی یا کرنا و یا سرنا اجرا میشود.
مردم قشقایی آواز و موسیقی را دوست دارندو ان هایی که صدای خوبی داشته باشند در مجالس جشن و سرور،همچنین در نشست های شبانه،هنر نمایی می کنند. و عموما قشقایی ها چنان حرمتی برای موسیقی ونوازنده گان قائل هستند که در هنگام نواختن ساز و خوانندگی معمولا افراد ساکت بوده ودربین اجرای نوازنده وخواننده کمتر صحبت ویا صدای مزاحمی به گوشدمی اید که این نشان از عزت موسیقی دربین مردمان قوم قشقایی است. ومعنولا قشقایی ها در شادی وغم و به مناسبت های مختلف، حتی بزم های شب نشینی ودوستانه وخانودگی نیز از موسیقی به عنوان بیان وتبادل احساسات بهره میجویند.
شمار بالایی از خوانین قشقایی در هنر موسیقی به ویژه نواختن سه تار و ویولن معروف هستند. ضمن انکه خانواده ی حبیب خان گرگین پور وهم چنین خانواده جهانگیری وصمصام وکهندل پور وخاندان کشکولی ، چون زنده یاد طهمورث خان کشکولی و زنده یاد محمودخان اسکندری کشکولی در موسیقی شهرت ایلی دارند.درمیان برخی از ایلخانان نیز این علاقه مشهودبوده است.گوییا زنده یاد ملک منصورخان ا یلخانی قشقایی و هم چنین زیاد خان دره شوری کلانتر دره شوری نیز گاهی قطعاتی برای دل خویش نواخته وساز سه تاری بر دست میگرفته اند.
درمیان قوم قشقایی، بانوان نیز چندان با موسیقی بیگانه نبوده و خوانندگانی چون افتاب وزینت وماه پرویز در موسیقی واجراهای زیبا درمیان قوم قشقایی وحتی ایلیاتی های غیره قشقایی در جنوب شهرت بسزایی دارند.
البته اهنگ هایی که این گروه ها در گذشته نواخته اند،بدون نت بوده و فقط با تمرین وممارست موفق به یادگیری میشدند.
در دهه های گذشته دو تن از مردان عاشق و علاقه مند به حفظ میراث فرهنگی ایل قشقایی به نام های “فرود و زنده یاد فرهادگرگین پور”ضمن مطالعه و پژوهش در ریشه ی موسیقی ایلی به مدت ۲۰سال با حفظ تمام ویژگی های سنتی ،اهنگ های اصیل ایل قشقایی را جمع اوری و ان ها را به صورت نت در اورده اند.
برادران ایشان چون غلامعلی خان ومصطفی قلی خان والله قلی خان گرگین پور نیز در عرصه ی موسیقی قشقایی فعال بوده اند.
باز در همین عرصه ی پرداختن به موسیقی به صورت حرفه ای و آکادمیک نیز بانوانی چون بانو پروین بهمنی وافسانه جهانگیری ونازلی جهانگیری وزنده یاد شهین جهانگیری نیز زحمات فراونی در عرصه اعتلای موسیقی قشقایی متحمل شده اند.
بانو پروین بهمنی درحفظ وثبت وضبط و هم چنین ترویج موسیقی قشقایی دربین سایر اقوام ترک زبان کشورهای همسایه نیز شهرت آفرین بوده وضمن دریافت لوح تقدیر به پاس فعالیت های چندین ده ساله از موسیقی خوارزمی وفجر در داخل کشور ، در خارج از کشور نیز برای موسیقی نواحی ایران زمین وهم چنین قوم قشقایی شهرت افرین بوده وچندین لوح افتخار از جشنواره ی موسیقی اقوام ترک زبان در کشورهای ترک زبان همسایه کسب افتخار نموده اند..
به هم چنین بانوان افسانه ونازلی جهانگیری، این دوخواهر علاقه مند به موسیقی نیز برای اعتلای وترویج موسیقی قشقایی تلاش های قابل ستایشی نموده اند..
به ویژه افسانه جهانگیری که در گرداوری وحفط وثبت موسیقی قشقایی در کنار همسر خود فرودخان گرگین پور در ده های ۵۰و ۶۰خورشیدی تلاش های ستودنی در این راستا انجام داده اند.
در موسیقی ساربانی با اهنگهای خاص خود نظیر گدن آتلی وگدن دارغا و…. نوازندگانی کثیر نیز قرارداشته ودارند که با ساز نی نیز جایگاهی ویژه را درموسیقی قشقایی به خود اختصاص داده اند.که میتوان ازآنجمله استاد شاه میرزا و قباد دره شوری را نام برد..
..دودوک .. نیز سازی است که قشقایی ها به نواختن آن علاقه فراوانی داشتند.گرچه ساز دودوک و جشنواره ی دودوک نوازی همه ساله در کشور ارمنستان به اجرا درمی اید.اما بانگرشی به خط سیر مهاجرتی برخی از طوایف ترکان ایل قشقایی از خطه ی آذربایجان ودربند وایروان وتفلیس ونواحی قفقاز در عصر صفوی به جنوب ایران و ناحیه ی فارس میتوان براین نظریه اندیشیده وآن را دال براین دانست که برخی از طوایف وتیره های ایل قشقایی در مهاجرت خود از قفقاز به سوی فارس وجنوب ایران زمین، این ساز چوپانی و عاشقی رابه همراه خود وارد قشقاییان و موسیقی قشقایی نموده باشند.
از دودوک نوازان پیشکوت قشقایی زنده یاد طهمورث خان کشکولی بودند که چندین آهنگ واجرای مجلسی ومحافل خانگی نیز ازایشان در کاست ها وصفحه های گرامافون قدیمی به یادگار مانده است…
امروزه موسیقی قشقایی نیاز به یک تغیر وتحول ودر حقیقت تعالی ورشدی اساسی دارد.
زیرا تکرار مکرر اهنگهای چون خسرو، صمصام، گدن آغور ائیل، گرایلی، نورروز عربی، کئوچ ائیوز، بازرگان ، معصوم، ووووو
که جملگی از ساخته های پیشینِ پیش کسوتان نیم قرن افزون ِ قوم قشقایی است، وبرخی را میتوان به جرات گفت که قرن هاست در میان قشقاییان رواج داشته ودارد.دیگر امروزه با حال وهوای روحی وتمایلات وخواسته های جوانان همخوانی ندارد و همین عدم تمایل وبی میلی به خاطر نبودن ارتباط موجب شده ومیشود که جمع کثیری از جوانان متاسفانه از موسیقی قشقایی فاصله بگیرند.
گرچه به همت نوازندگان ِ و سازهای جدیدی چون ارگ و کلارینت و سازهای الکترونیکی وهم چنین اجرای آهنگهایی ضربی از موسیقی قشقایی، توسط برخی از نوازندگان وخوانندگان خوش ذوق قشقایی، و بویژه اجرایِ اهنگ های چون هلی و غریب وصنم با شعرگذاری جدید و هم چنین اجرای برخی از آهنگهای قدیمی بصورت ریتمیک تر و به اصطلاح به روز تر و جوان پسندتر ،هنوز کاملا این گسست صورت نگرفته وکم وبیش علایق ودلبستگی های باز در بین جوانان، انهم بیشتر بواسطه عرق وعصبیت قومی ِ نشات گرفته از نیرو وهیجانِ دوران جوانی باقی مانده است…
اما با این اوضاع واحوال میرود که موسیقی قشقایی دچار رکود و گسست گردد.
زیرا تکرار مکررات باعث ملال وخستگی روح میگردد.
انهم وقتی در مقابل ودرمیان سایر اقوام وحتی کشورهای همسایه اجراها وموسیقی هایی شاد و مهیج و دلنشین وجاذب تر بوده باشد.
قطعا گرایش به سمت این اهنگها وموسیقی ها روز به روز بیشتر و بیشتر شده و رغبت وتمایل به موسیقی قومی قشقایی ، کمتر و کمترشده ،و این موضوع نه تنها موسیقی ما قشقاییان را ، بلکه به نوعی فرهنگ مارا نیز، که فرهنگ زیبای بخشی از مردمان این سرزمین کهن وباستانی است،، را به همراه خود ، دچار انحطاط ونسیان خواهدنمود…
لذا کنون همت آن را میطلبد که فعالین عرصه ی موسیقیِ نواحی جنوب وموسیقی دانان وآهنگ سازان وخوانندگان ونوازندگان ودریک کلمه اهالی شعر و موسیقی در ایل قشقایی، به این مهم دقت واهتنام کامل ورزیده ودر این راستا توجه بیشتری برای احیا وتوان بخشی نموده و به این مسئله به عنوان یک مشکل و آسیب نگریسته شود.
قبل از آنکه دیرشود فکر چاره بنموده باشند تا مبادا روزی برسد که میل ورغبت برای گوش دادن به موسیقی زیبای ترکی قشقایی دربین فرزندان وجوانان ومردم ما، در ایران و نواحی جنوبی به طور کلی فراموش شود‌….
با احترام
داریوش زندی…دره شوری…
☘☘☘☘☘☘☘🌹

مدیر
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

X