حساب کاربری

لطفا از حروف a-z,A-Z,0-9 استفاده نمایید - حداقل 5 کاراکتر

حداقل 8 کاراکتر

درآمدی کوتاه بر قشقایی، به روایت ایرج افشار


 

درآمدی کوتاه بر قشقایی، به روایت ایرج افشار

شاه عباس صفوی، جانی آقا قشقایی نامی را به حکومت ایلات فارس مامور نمود. جانی آقا پس از این انتصاب تا آن جا که توانست در راه ایجاد یک اتحاد سیاسی به ظاهر مستحکم کوشش کرد و توانست همه ساله خراج های جمع آوری شده را به دربار صفویه به اصفهان بفرستد.
وحدت ایل قشقایی به همت و تدبیر جانی آقا قشقایی امکان پذیر شد که ظاهرن نام ایل ماخوذ از کنیه نیای او امیر قاضی شاهلو قشقایی است.
نادر شاه این اتحادیه را به هم ریخت و گروهی از قشقایی را به خراسان کوچاند که با به قدرت رسیدن کریم خان زند، همگی به موطن اصلی خود فارس بازگشتند. از اواخر حکومت زندیه، ایل قشقایی تحت سرپرستی جانی خان از اعقاب جانی آقا قشقایی که در سال ۱۲۳۴ هجری قمری از سوی فتحعلی شاه قاجار به لقب ایلخانی مفتخر شده بود، به صورت یک نیروی سازمان یافته و با نفوذ درآمد که در امور سیاسی نظامی جنوب ایران منشأ اثر بود.
در سال ۱۲۳۶ هجری قمری میان ایل قشقایی و بختیاری نزاعی درگرفت. از این رو فتحعلی شاه قاجار، امیر محمد قاسم خان ظهیرالدوله داماد خود را به منظور پایان دادن به این جنگ و صلح بین آنان مأمور فارس نمود.
قشقایی ها در جنگ هرات و لشکر کشی انگلیس به جنوب ایران به سال ۱۲۷۴ هجری قمری مردانه ایستاده و دلیرانه جنگ کردند.
در سال ۱۲۶۳ هجری قمری، محمدقلی خان پسر جانی خان ایلخانی قشقایی که در دارالخلافه به سر می برد، بدون اجازه دولت، تهران را سوی فارس ترک می کند. از این رو حسین خان نظام الدوله والی فارس برای گوشمالی او به منطقه قلمرو ایل قشقایی می رود. پس از چند روز که در گرم آباد و چمن حنّا توقف می نماید، محمدقلی خان توسط یکی از افرادش مبلغی وجه نقد به عنوان پیشکش برای نظام الدوله می فرستد. والی به محض دریافت وجه، محمدقلی خان را می بخشد و به شیراز مراجعت می نماید.
محمد جعفر خورموجی مولف کتاب حقایق الاخبار ناصری ضمن وقایع سال ۱۲۶۴ هجری قمری درباره قیام مردم فارس و عشایر قشقائی بر علیه حسین خان نظام الدوله حاکم فارس که بلافاصله پس از مرگ محمدشاه قاجار اتفاق افتاده، چنین می نویسد: از آن جمله انقلاب مملکت فارس و شورش اهل شیراز بر حسین خان نظام الدوله و جماعت سرباز بود …در این اثنا محمدقلی خان ایلخانی که به تازگی از نظام الدوله آزرده و دلگرانی داشت، با هزار و پانصد نفر قشقایی و خشتی وارد خارج شهر و در این باب با اهل شهر هم راز و انباز گشت.
ارگ سلطانی شیراز به محاصره قشقایی ها درآمد و این محاصره چهل روز به طول انجامید و چند نفر از ماموران حکومت نیز کشته شدند. سرانجام امیر اصلان خان از سوی ناصرالدین شاه به فارس آمد و به موجب فرمانی که داشت نظام الدوله را زندانی نمود، تا بالاخره در همین سال بهرام میرزا معزالدوله پسر دوم عباس میرزای نایب السلطنه به ایالت فارس تعیین و اعزام گردید.
ایلخانان قشقایی به تدریج قدرتی به هم زدند و در مواردی منافع دولت انگلیس را در فارس به خطر انداختند، تا این که در اثر فشار آن دولت، مورد بی مهری و غضب ناصرالدین شاه قرار گرفته و سران ایلات خمسه را در مقابل آنان تقویت کردند.

*منبع: کتاب مقدمه ای بر شناخت ایل ها، چادرنشینان و طوایف عشایری ایران مولف ایرج افشار سیستانی، چاپ اول ۱۳۶۶، انتشارات هما، ص۶۱۷ و ۶۱۸

حسن میرزایی
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

X